Design Thinking Süreçlerinden Fikir Oluşturma Nedir ve Fikir Oluşturma Oturumları Nasıl Yapılır?

 

Design Thinking (Tasarım Odaklı Düşünme), daha önceki yazılarımızda da belirttiğimiz üzere, birden fazla aşamadan oluşan, faydalı bir süreçtir. Bu aşamalardan biri de “fikir oluşturma”dır. Bu yazımızda Design Thinking süreçlerinden fikir oluşturma nedir ve fikir oluşturma oturumları nasıl yapılır, sorularının yanıtlarını paylaşacağız:

 

 

Fikir Oluşturma Nedir?

Empati kurmakla başlayıp problemi tanımlamayla devam eden Tasarım Odaklı Düşünme sürecinde üçüncü aşama, fikir oluşturmadır. Genel bir ifadeyle bu aşamada, ekipçe, tanımlanmış problemi çözmeye yönelik çok sayıda fikir üretilir. Daha sonra bu fikirler arasından ilgili duruma en uygun ve yaratıcı fikir seçilecek ve bir sonraki aşama prototip oluşturmaya geçilecektir.

Fikir oluşturma aşamasının odak noktasında yaratıcılık ile yenilik vardır ve bu da onu, geleneksel problem çözme tekniklerinden ayırır. Bu kapsamda, sorular (hatta “aptalca” sorular) sorulması ve bu sorulara yenilikçi, bilindik çözümlerden farklı, beklenmedik cevaplar verilerek inovasyon potansiyelinin artırılması önemlidir. 

Dijital Dönüşüm ve Yeni Nesil Danışmanlık hizmetlerimiz kapsamında global firmalarda uyguladığımız inovasyon workshoplarından en çok, en geçerli metodoloji olan Tasarım Odaklı Düşünme  workshopumuzu düzenledik. Siz de kurumunuz ile faydalanmak için bize ulaşın.

 

Fikir Oluşturma Oturumları Hakkında Hazırlık

Design Thinking’in üçüncü aşaması fikir oluşturma kapsamında hangi yöntem seçilmiş olursa olsun, ilk olarak hazırlık yapmak gerekir. Hazırlıksız yönetilen bir fikir oluşturma seansı, ekibi sadece sona ulaştırmamakla kalmaz, aynı zamanda çatışmalara yol açabilir ya da onların ilerleyen dönemlerde yapacakları faaliyetlere de ket vurabilir. Buradaki hazırlıktan kasıt, Design Thinking’in ilk iki aşaması, empati kurma ve problemi tanımanın layıkıyla tamamlanmasıdır. Bir hedef çizen bu aşamaların es geçildiği ya da niteliksiz bir şekilde tamamlandığı durumlarda fikir oluşturma aşamasında kaybolma ihtimali yüksektir. (Empati kurma ile problemi tanımlama hakkında detaylı bilgi edinmek için lütfen tıklayınız.)

Düşünmeye Başlama

Hazırlık sonrası, beyin fırtınası öncesi düşünmeye, probleme/bakış açısına yönelik “Nasıl-Ne şekilde yapabiliriz?” sorusunun sorulmasıyla başlanması faydalıdır. Temel soru ilham verici ve belirli (spesifik) özellikte olmalıyken temel soruyla ilintili alt sorular dar kapsamlı, eyleme geçirilebilir özellikte olmalıdır. Kullanıcı ihtiyaçları ise tüm soruların kaynağında yer almalıdır. “Nasıl-Ne şekilde yapabiliriz?” sorusunu sormak, fikir oluşturma seansına çerçeve çizmesi, ona başlangıç rampası olması nedeniyle önemlidir. Soruya/sorulara verilen yanıtlara göre sorunun/soruların darlığı genişletilebilir (ya da tam tersi).

Fikir Üretme

Yenilikçi fikirleri oluşturmak için kullanılan yüzlerce yöntem vardır. Bu yöntemlerden bazıları yaygın olarak kullanılıyor olmaları sebebiyle öne çıkar: Beyin fırtınası, zihin haritası vs. Sürecin uygun yöntemle, zorluğa mahal verilmeden yönetilmesi (ki süreci kolaylaştırmak sanıldığından zordur), bu aşamanın keyifli bir şekilde sürdürülüp tamamlanmasını sağlar. 

Fikir oluşturma aşamasının verimli geçmesi için üzerinde durulması gereken kimi noktalar vardır. Öncelikle bilinmesi gerekir ki ekip üyelerinin bakış açılarını genişletmenin ve güçlü yönlerini ortaya çıkarmanın yolu, onlara rehberlik etmekten geçer. Bir başka değişle, ekiple yapılan toplantıda sadece problemin ne olduğunu ortaya koymak ve ekipten ellerindeki boş kâğıtlara fikirlerini yazmalarını istemek, beklenen başarı getirmeyecektir. Bu nedenle probleme yönelik sorulan soruların niteliği, sınır çizmesi açısından önemlidir. Rehberlik sadece bilişsel anlamda değil, aynı zamanda fiziksel anlamda da olmalıdır. Yani, ortam, fikirlerin açık bir şekilde dile getirilmesini teşvik edecek nitelikte olmalı, kişilere kendilerini rahat hissettirmelidir. Bu da örneğin, yönetici konumundaki kişinin ekipten kopuk bir noktada oturmamasıyla, her üyeye söz hakkı verilmesiyle vs. sağlanabilir. Fikir oluşturma seanslarında kişiler arası eşitlik esastır. Ek olarak fikirleri not alacak bir kişiye de ihtiyaç duyulacağı unutulmamalıdır. 

Fikir oluşturma oturumlarında başarılı fikirler üretilebilmesi için ekip üyelerinin girdilere göre bakış açılarını genişletmeye odaklanmaları faydalıdır. Ayrıca, alakasız gibi görünüyor olsa bile birbirinden farkı ögeleri (kavram, tema vs.) birbirine bağlayabilmeleri, klasik hâline gelmiş varsayımları, normları veyahut inançları tersine çevirebilmeleri de gerekir. Ekip “canlı” olmalıdır. Canlı bir ekip, tıkanıklık yaşandığında yön değiştirmeyi, diğer bir ifadeyle çıkmazları fırsata çevirmeyi becerebilen ekiptir. 

Fikir oluşturma oturumlarının olmazsa olmazları arasında hayalperest, meraklı ve istekli olmak vardır. Hayal etmek, somut olmayan ihtiyaçları hikâye ya da resimlere dökerek somutlaştırmaya yarar. Meraklı olmak, bilinmeyen ya da “uygun” olarak addedilmeyen yollara girerek karanlık noktaları keşfetmeyi sağlar. İstekli olmaksa fikirlerin üretilmesi ve test edilmesi noktasında faydalıdır. 

Fikir Oluşturma Oturumlarının Özellikleri
  • Önceden belirlenmiş bir zaman dilimi içerisinde gerçekleştirilir.
  • Amaç önceden belirlenmiş; temel mesele, bir problem cümlesiyle ortaya konmuştur. Bu problemin çözümüne yönelik “Nasıl/Ne kadar yapabiliriz?” sorusu sorulur. Ekip üyeleri, her seferinde tek bir konuya ve konuşmaya odaklanır.
  • Konudan sapılmaması için “kolaylaştırıcı” çaba harcar. (Aksi durumda süreç içinden çıkılamaz bir hâle gelebilir.) Bir diğer ifadeyle, her ne kadar fikir üretmede bir sınır olmasa da fikrin ne için üretildiğinin sınırları belirlidir. 
  • Yargılayıcı değil, teşvik edici bir ortam vardır. Tuhaf ya da çılgınca olarak değerlendirilebilecek her türlü fikir, kaygı duyulmadan ifade edilir. Oturum süresince üretilen fikirler, ne sözle ne de davranışlarla eleştirilir. Ekip üyelerinin temel sorumluluğu, sürecin gelişimine katkı sağlamaktır. Bu kapsamda bir fikir üzerine yeni fikirler inşa edilir. Yani, bir fikir, diğerini tetikler özellikte olduğundan eleştirilmeye kati suretle kapalıdır.
  • Mümkün olan en yüksek sayıda (niteliği değişken) fikir üretilir. Üretim tamamlandığında bu fikirler, en iyinin belirlenmesi için yine ekipçe kategorilerine ayrılır ve daraltılır. Eleme işleminde farklı teknikler kullanılabilir (post-it okuma, altı düşünme şapkası vs.). 
  • Oturumun verimli geçmesi için resimden/hikâyeden yararlanılır. Görsellerin fikir üretimini artırdığı göz önünde bulundurulduğunda fikir oluşturma oturumlarında sadece tartışmaya odaklanmamak faydalıdır.

Design Thinking süreçlerinden fikir oluşturma hakkında edindiğiniz bilgileri uygulayabilmek için Makers Türkiye’nin yaratıcı workshop tasarımlarından faydalanabilirsiniz. Detaylı bilgi edinmek için lütfen tıklayınız.

 

Size ulaşmamız için aşağıdaki formu doldurun.


bir yorum bırakın